مدیریت واکسیناسیون و تغذیه گله در مواجهه با سویه جدید SAT تب برفکی (FMD)
مدیریت واکسیناسیون و تغذیه گله در مواجهه با سویه جدید SAT تب برفکی (FMD)
تب برفکی یکی از مهمترین بیماریهای ویروسی دامهای نشخوارکننده است که با ایجاد ضایعات شدید دهانی، پستانی و سم، کاهش شدید تولید، افزایش تلفات غیرمستقیم و خسارات اقتصادی قابلتوجهی همراه است. کنترل مؤثر این بیماری نیازمند مدیریت همزمان واکسیناسیون هدفمند و تغذیه حمایتی میباشد.
اصول واکسیناسیون با واکسن اختصاصی SAT1
در شرایط فعلی، با توجه به عدم ایجاد ایمنی پوششی توسط سویههای قبلی واکسنها، استفاده از واکسن اختصاصی SAT1 ضروری است. اولویت واکسیناسیون در گله به ترتیب شامل گاوهای شیری، گاوهای خشک، گوسالههای کوچک و تلیسهها میباشد.
در گلههای پاک یا مناطقی که هنوز آلودگی وارد گله نشده اما شیوع منطقهای وجود دارد، واکسیناسیون کامل همه دامها از سن ۵ روزگی به بالا توصیه میشود. دوز اول طی ۷ تا ۱۲ روز ایمنی ایجاد کرده و تزریق دوز یادآور پس از ۳ هفته، ایمنی قویتری را طی ۴ تا ۷ روز فراهم میکند. در شرایط شیوع شدید منطقهای، امکان تزریق دوز دوم پس از دو هفته نیز وجود دارد.
در دوره طلایی درگیری (۱ تا ۲ روز ابتدایی مشاهده علائم بالینی)، تزریق واکسن بلامانع بوده و میتواند طول دوره بیماری را از چند ماه به حدود دو هفته کاهش دهد.
اما پس از گذشت حدود یک هفته از بروز علائم، واکسیناسیون ممنوع است، زیرا میتواند باعث تضعیف پاسخ ایمنی طبیعی دام شود. پس از پاکسازی کامل گله و گذشت حداقل 2 ماه از رفع درگیری، واکسیناسیون مجدد کل گله موجب ایجاد ایمنی بلندمدت خواهد شد.
نکته مهم آن است که دفع ویروس تا ۴ هفته پس از بهبودی بالینی ادامه دارد و در این مدت، شیر و کود گله آلوده محسوب میشوند. واکسیناسیون گوسالهها در این سویه جدید از ۵ روزگی آغاز شده و گوسالههای متولدشده پس از واکسیناسیون گله، واکسن خود را در سن ۸ هفتگی دریافت میکنند.
نقش کلیدی تغذیه در کنترل تب برفکی
تغذیه یکی از ارکان کمتر مورد توجه در مدیریت تب برفکی است، در حالی که نقش حیاتی در حفظ سیستم ایمنی، کاهش تلفات و تسریع ترمیم بافتها دارد. ضدعفونی منظم ماشینآلات خوراکدهی و استفاده از خوراک نرم و خوشخوراک، بهویژه در دامهای دارای زخم دهانی، ضروری است. تفاله چغندر خیسانده، سیلاژ ذرت و کنسانترههای مرطوبشده گزینههای مناسبی محسوب میشوند.
به دلیل کاهش بزاق و اختلال در پایداری شکمبه، استفاده از بافرها و مخمرها برای پیشگیری از اسیدوز توصیه میشود. تأمین آنتیاکسیدانها و ریزمغذیها شامل ویتامینهای A، C، D، E، بیوتین، سلنیوم و روی نقش مهمی در تقویت ایمنی، ترمیم سم و کاهش التهاب دارند. ویتامین D با کنترل التهاب و بهبود متابولیسم کلسیم، و بیوتین با تقویت ساختار کراتینی سم، اهمیت ویژهای دارند.
افزودن مکملهای چربی و اسیدهای چرب امگا ۳ با تأمین انرژی متراکم و اثرات ضدالتهابی، به بهبود وضعیت دامهای بیمار کمک میکند.
در نهایت، استفاده از شیر آلوده برای تغذیه گوسالهها حتی پس از پاستوریزاسیون اکیداً ممنوع است.
جمعبندی
کنترل موفق تب برفکی نیازمند رویکردی جامع است که واکسیناسیون هدفمند با واکسن اختصاصی و مدیریت تغذیهای دقیق را بهصورت همزمان در برگیرد. اجرای این راهکارها، تحت نظر دامپزشک، میتواند بهطور قابلتوجهی شدت بیماری، تلفات و خسارات اقتصادی را کاهش دهد.
